काहीही चुकीचं नाही. हेच या लेखाचं मुख्य उद्दिष्ट आहे.
तुम्हाला ठीक वाटतंय. तुम्ही एखाद्या लक्षणाबद्दल गुगलवर शोध घेत नाही आहात. काहीही बदललं नाहीये आणि कुठेही वेदना होत नाहीयेत. कोणी विचारलं, तर तुम्ही म्हणाल की तुमचं आरोग्य ठीक आहे - जिममध्ये तुम्हाला हवं तितकं कमी जाता आणि बाहेरून मागवलेल्या जेवणाची थोडी जास्त गरज भासते, पण एकूणच ठीक आहे.
आणि हेच अगदी तसं कारण आहे, ज्यासाठी हा लेख लिहिला आहे. कारण तुमच्या धमन्या हळूहळू पुढच्या तीस वर्षांचा मार्ग ठरवत असतानाच्या त्या दशकात ठीक वाटणं हीच सामान्य स्थिती असते.
काहीही घडत नाही असं वाटत असताना प्रत्यक्षात काय घडतंय, ते पाहूया.
तरुण पुरुषांच्या धमन्यांबद्दल जाणून घेण्यासारखी गोष्ट
१९५० च्या दशकात, कोरियातील युद्धात मारल्या गेलेल्या अमेरिकन सैनिकांच्या हृदयाची तपासणी रोगविज्ञानाज्ञांनी केली. सरासरी वय, वीस-२२ वर्षे. तंदुरुस्त, सक्रिय आणि शारीरिकदृष्ट्या सर्वोत्तम स्थितीत.
त्यांच्या कोरोनरी धमन्यांमध्ये आधीच स्पष्टपणे सुरुवातीचे बदल झालेले आढळले. अनेक दशकेनंतर तरुण अपघातातील जखमींमध्येही असेच निष्कर्ष निघाले.
कोणताही आजार नव्हता. लक्षणे निर्माण करणारी किंवा त्यांच्या कोणत्याही चाचणीत दिसणारी कोणतीही गोष्ट नव्हती. फक्त एका प्रक्रियेची सुरुवातीची अस्पष्ट लक्षणे होती, जी आधीच सुरू झाली होती. आणि हे सर्व अत्यंत निरोगी असलेल्या पुरुषांमध्ये आढळले.
तुम्ही संकटात आहात, हा यामागचा उद्देश नाही. तर हा असा आहे की, ही प्रक्रिया ५० व्या वर्षी सुरू होत नाही किंवा तुमच्या जनरल प्रॅक्टिशनरने पाठवलेल्या भीतीदायक पत्राने समोर येत नाही. ती लवकर सुरू होते, अनेक दशके शांतपणे सुरू राहते आणि जेव्हा ती स्वतःला प्रकट करते, तोपर्यंत तुम्ही त्याच्यासोबत खूप काळ जगत आहात.
म्हणूनच, ३५ व्या वर्षी याकडे पाहणं योग्य आहे.
तुम्ही प्रत्यक्षात कशाची काळजी घेताय
तुमच्या शरीरात सुमारे १,००,००० किलोमीटर लांबीच्या रक्तवाहिन्या आहेत. हा आकडा चुकून लिहिलेला नाही, तर पृथ्वीभोवती दोनदा फिरण्यासाठीही तो पुरेसा आहे.
यांच्या सर्वत्रून - प्रत्येक धमनी, प्रत्येक शिरा आणि प्रत्येक केशिका - एक पेशींच्या जाडीचा आवरण आहे. फक्त एक पेशी. जर तुम्ही ते काढून त्याचे वजन केले, तर ते तुमच्या यकृताच्या वजनाइतके असेल.
हे आवरण केवळ संरक्षक कवच नाही. ते सतत काम करत असते:
- ते ठरवते की तुमचे रक्त कुठे जाईल. ते नायट्रिक ऑक्साइड नावाचा वायू सोडते, ज्यामुळे धमन्यांच्या भिंती शिथिल आणि रुंद होतात. बस पकडण्यासाठी धावताना ते पायांकडे जाणाऱ्या धमन्या रुंद करते. एकाग्रतेने बसल्यावर ते मेंदूकडे जाणाऱ्या रक्तप्रवाहाचे नियंत्रण करते. तुमच्या आयुष्यातील प्रत्येक सेकंद ते तुमच्या शरीरात रक्त योग्य दिशेने वळवते आणि तुम्ही यावर कधीच विचार केला नाही.
- ते रक्तप्रवाहाचा रुंद आणि अरुंद करून तुमच्या रक्तदाबावर नियंत्रण ठेवते.
- आपल्या पृष्ठभागाला चिकट न होऊ देऊन ते रक्ताला अनावश्यकपणे गोठू देत नाही.
- तुमच्या रक्तप्रवाहातून काय बाहेर पडेल आणि आजूबाजूच्या उतींमध्ये काय जाईल, हे ते ठरवते.
सर्वात महत्त्वाचा गुण म्हणजे प्रतिसादक्षमता. निरोगी धमन्या निष्क्रिय नळ्या नसतात - जिथे रक्ताची सर्वाधिक गरज असते तिथे ती सक्रियपणे उघडतात. काहीही अरुंद होण्यापूर्वी, अडकण्यापूर्वी किंवा वेदना होण्यापूर्वी अनेक वर्षांपूर्वी हीच क्षमता सर्वात आधी कमकुवत होते.
आणि हे कोणत्याही संवेदनाशिवाय होते. तुमच्या धमन्यांच्या आवरणाबद्दल सांगणारे कोणतेही मज्जातंत नसतात. सुरुवातीची कोणतीही कळ नसते. काहीच नसते.
कोणालाही हे का लक्षात येत नाही
दोन कारणे, आणि त्या दोन्हीमुळे बहुतेक गोष्टी चुकीच्या होतात.
१. हे पूर्णपणे शांत असते: एकही लक्षण निर्माण होण्यापूर्वी धमन्या लक्षणीयरीत्या अरुंद होऊ शकतात. "सौम्य लक्षणे" नाही - काहीच नाही. दीर्घकालीन नुकसान करू शकेल इतका उच्च रक्तदाबही काहीच जाणवत नाही. पंधरा वर्षे वाढलेला कोलेस्ट्रॉलही काहीच जाणवत नाही. दशकावर हळूहळू वाढलेली रक्तातील साखरही काहीच जाणवत नाही. अनेक पुरुषांमध्ये हृदयविकाराचे पहिले लक्षण म्हणजे हृदयविकाराचा झटका असतो.
२. लवकर आढळल्यास त्यावर उपाय करता येतो: पहिल्या टप्प्यात - आवरण आपली प्रतिसादक्षमता गमावत असताना - तुमच्या जीवनशैलीत बदल केल्यास चांगला प्रतिसाद मिळतो. एकदा धमन्याच्या भिंतीत खऱ्या प्लाकचा साठा झाला की, तो दूर करणे खूप कठीण होते.
या दोन्ही गोष्टी एकत्र केल्यावर एक कडू सत्य समोर येते: ज्या काळात प्रयत्नांचा सर्वाधिक फायदा होतो, त्याच काळात काहीही चुकीचे वाटत नाही. तुम्हाला कृती करण्यास सांगणारा कोणताही प्रतिसाद मिळत नाही, आणि म्हणूनच जवळजवळ कोणीही तसे करत नाही.
तुम्ही सध्या त्याच काळात आहात. काहीही वेदना होत नसतानाही हे वाचण्याचे हेच एकमेव कारण आहे.
३ आकडे
तुमचे शरीर तुम्हाला काहीही सांगणार नाही, म्हणून तुम्हाला स्वतःहून विचारले पाहिजे. तीन आकडे बहुतेक गोष्टी स्पष्ट करतात.
१. रक्तदाब: सामान्यतः १२0/८0 पेक्षा कमी असल्यास तो ठीक मानला जातो. धमन्यांचे दीर्घकालीन नुकसान करू शकेल इतक्या पातळीवरही तो काहीच जाणवत नाही. घरगुती मॉनिटर्स खूप स्वस्त असतात आणि ते पुरेसे चांगले काम करतात.
२. कोलेस्ट्रॉल - लिपिड प्रोफाइल. रक्ताची चाचणी करून एकूण कोलेस्ट्रॉल, LDL, HDL आणि ट्रायग्लिसराइड्सची माहिती मिळवा. LDL हा धमन्यांच्या भिंतींमध्ये शिरून समस्या निर्माण करतो, जरी तुमचे डॉक्टर एखाद्या एका मर्यादेच्या आधारावर नाही, तर सर्वसमावेशक संदर्भात त्याचे मूल्यमापन करतात. हेही पूर्णपणे शांत असते.
३. रक्तातील साखर - उपवास करतानाची ग्लुकोज किंवा HbA1c. HbA1c सुमारे तीन महिन्यांचा सरासरी आकडा देते, जो एका क्षणाचे निरीक्षण करण्यापेक्षा अधिक उपयुक्त आहे. प्रीडायबिटीज अत्यंत सामान्य आहे, त्याची निदान फार कमी होतो आणि तो लक्षात येईपर्यंत तो आधीच लहान रक्तवाहिन्यांचे नुकसान करत असतो.
आणखी दोन गोष्टी जाणून घेणे आवश्यक आहे: तुमच्या कमरेची परिमाणे, जी BMI पेक्षा अधिक प्रभावीपणे告诉你 की खरोखर महत्त्वाच्या असलेल्या चरबीचे प्रमाण किती आहे, आणि तुमच्या कुटुंबात हृदयविकार लवकर आढळतो का - हे तुमच्या जोखमीवर खरोखर परिणाम करते आणि तुमच्या डॉक्टरांच्या उपचारांमध्येही बदल घडवते.
हे वाचल्यानंतर जर तुम्हाला एकच गोष्ट करायची असेल, तर ती हीच करा. एक अपॉइंटमेंट, रक्ताची एक चाचणी. ती स्वस्त, नियमित आणि कोणत्याही क्लिनिक किंवा डायग्नोस्टिक लॅबमध्ये उपलब्ध असते. जर तुम्ही ती कधीच केली नसेल, तर या महिन्यात ती करून घेणे आवश्यक आहे.
काही गोष्टी धमन्यांचे आवरण कमकुवत करतात
- धूम्रपान, कोणत्याही स्वरूपात. या आवरणाला होणाऱ्या नुकसानीचा हा सर्वात थेट मार्ग आहे.
- उच्च रक्तदाब - रक्तवाहिन्याच्या भिंतीवर सतत पडणारा यांत्रिक ताण.
- उच्च LDL कोलेस्ट्रॉल - भिंतीत शिरून प्लाक तयार करण्याची प्रक्रिया सुरू करते.
- हळूहळू वाढणारी रक्तातील साखर - लहान रक्तवाहिन्या आणि त्यांच्यासोबतच्या मज्जातंतांचे नुकसान करते.
- दिवसभर बसून राहणे. रक्तप्रवाह हाच एक संकेत आहे जो आवरणाला कार्यक्षम ठेवतो. प्रवाह नसेल, तर संकेतही मिळणार नाही.
- मध्यभागी साचलेली चरबी - चयापचयदृष्ट्या सक्रिय ऊतक, जे संपूर्ण शरीरात दाह निर्माण करते.
- अपुरे झोप आणि विशेषतः उपचार न केलेला स्लीप ॲप्निया.
- दीर्घकालीन ताण - सतर्कतेची स्थिती रक्तवाहिन्या आकुंचन पावते आणि त्यात सतत जगण्याचा शरीरावर प्रत्यक्ष शारीरिक परिणाम होतो.
- अति मद्यपान - रक्तदाब आणि ट्रायग्लिसराइड्स वाढवते.
यातील जवळजवळ सर्व गोष्टींवर नियंत्रण मिळवता येते. म्हणूनच यांची यादी दिली आहे.
याला कार्यक्षम ठेवणाऱ्या गोष्टी
नियमितपणे धाप लागल्यासारखे व्हा. या यादीतील सर्वात प्रभावी गोष्ट ही आहे आणि त्याची यंत्रणा साधी आहे: त्या आवरणावरून रक्त वेगाने वाहू लागल्यास, ते अधिक नायट्रिक ऑक्साइड तयार करून अधिक कार्यक्षम होण्यास शारीरिकरित्या प्रवृत्त होते. तुम्ही केवळ या प्रणालीचा वापर करत नाही, तर तिचे प्रशिक्षणही करत आहात. आठवड्यातून साधारण १५० मिनिटे मध्यम व्यायामाचा एखादा प्रकार करणे हे साधारण उद्दिष्ट आहे - पण काहीही न करण्यापेक्षा काहीतरी करणे, यातून सर्वाधिक फायदा होतो; खूप करण्यापेक्षा आणखी जास्त करण्यातून नाही.
आठवड्यातून दोनदा काहीतरी जड उचलण्याची सवय लावा. स्नायूंचे प्रमाण, इन्सुलिनची प्रतिसादक्षमता आणि एकूण चयापचय आरोग्य सुधारते.
वनस्पतीजन्य पदार्थांचे सेवन वाढवा. भाज्या, कडधान्ये, डाळी, संपूर्ण धान्ये, शेंगदाणे आणि तेलकट मासे. लोणी आणि चरबीयुक्त मांसाऐवजी ऑलिव्ह तेल, शेंगदाणे आणि बियांचा वापर करा. पालेभाज्या आणि बीटरूट येथे विशेषतः उपयुक्त आहेत - त्यामध्ये नायट्रेट असते, ज्याचे तुमचे शरीर नायट्रिक ऑक्साइडमध्ये रूपांतर करू शकते.
सात ते नऊ तास झोप घ्या. जर तुम्हाला खूप घोर येत असेल किंवा झोपेतून उठल्यावर ताजेतवाने वाटत नसेल, तर स्लीप ॲप्नियाची तपासणी करून घ्या. तो सामान्य आहे, त्याची निदान फार कमी होतो आणि तो रक्तवाहिन्या व संप्रेरकांचे एकाच वेळी नुकसान करतो.
धूम्रपान करू नका. आणि जर करत असाल, तर ते सोडल्यास मोजता येण्याजोगी सुधारणा होते - ही परिस्थिती कधीच सुधारू शकत नाही असे नाही.
ताण हा केवळ मनस्थिती नसून शारीरिक बाबडी आहे, असे गांभीर्याने घ्या.
जर तुमच्या डॉक्टरांनी औषध घेण्याचा सल्ला दिला, तर त्याला गांभीर्याने घ्या. रक्तदाब, कोलेस्ट्रॉल किंवा रक्तातील साखरेसाठी घेतलेली गोळ्या हे इच्छाशक्तीचे अपयश किंवा स्वतःची काळजी घेण्याला पर्याय नाहीत. त्या स्वतःची काळजी घेण्यासोबतच काम करतात आणि केवळ एखादा आकडा खराब दिसतो यापेक्षा तुमच्या एकूण जोखमीच्या आधारावर लिहून दिली जातात.
प्रतीक्षा करणे थांबवून कधी जायचे
यातील बहुतेक गोष्टी शांत असतात. पण काही गोष्टी प्रतीक्षा करण्याऐवजी अपॉइंटमेंट घेण्याचे संकेत देतात:
- छातीत वेदना, दाब किंवा जडपणा - विशेषतः शारीरिक कष्ट करताना. तातडीने वैद्यकीय मदत घ्या.
- पूर्वी सहज शकणाऱ्या कामात असामान्यपणे धाप लागणे
- चालताना पायात वेदना होणे आणि विश्रांती घेतल्यावर त्या थांबणे
- सतत आणि कारणाशिवाय थकवा जाणवणे
- उत्तेजनात हळूहळू होणारा अस्पष्ट बदल
शेवटची गोष्ट एका विशिष्ट कारणासाठी सामान्य रक्तवाहिन्यांच्या आरोग्याच्या यादीत आहे. त्यातील धमन्या तुमच्या शरीरातील इतर बहुतेक धमन्यांपेक्षा खूपच अरुंद असतात - स्पॅगेटी आणि स्ट्रॉची तुलना करा. रुंद धमनीमध्ये थोड्याशा अरुंदपणाचा कोणताही परिणाम होत नाही, पण अरुंद धमनीचा मोठा भाग त्यामुळे नष्ट होतो. त्यामुळे रक्तप्रवाहाची समस्या आधी तिथेच जाणवते आणि इतर काहीही लक्षणे दिसण्यापूर्वी अनेक वर्षे आधी संकेत मिळू शकतात.
याची अनेक कारणे असू शकतात, त्यातील बहुतेक रक्तवाहिन्यांशी संबंधित नसतात - ताण, झोप, मद्यपान, अँटीडिप्रेसंट्स. हे कोणत्याही आजाराचे निदान नाही. हे केवळ या तीन आकडे तपासण्यासाठी जाण्याचा योग्य संकेत आहे.
अपरिहार्य सत्य
रक्तवाहिन्यांचे आरोग्य चांगले असतानाही किंवा खराब असतानाही तुम्हाला कोणताही प्रतिसाद देत नाही, आणि त्याची काळजी घेण्याबाबतचा सल्ला गेल्या तीस वर्षांत फारसा बदललेला नाही. पुरुषांच्या आरोग्यामध्ये ही सर्वात कमी रोमांचक गोष्ट आहे.
आणि हे तुमच्या लक्षात येणाऱ्या जवळजवळ प्रत्येक गोष्टीच्या मुळाशी असते: तुमची ऊर्जा, जिममधील सहनशक्ती, तुम्ही किती लवकर सावरता, दुपारी तुम्हाला किती तल्लख वाटते आणि हो, तुमचे लैंगिक जीवन. पुरुषांमध्ये याला साधारणपणे वीस वर्षांनंतर काहीतरी वाईट घडण्यापासूनचा विमा म्हणून सांगितले जाते, जे नंतरच्या तारखेवर टाळणे सोपे असते. पण जवळजवळचे सत्य हे आहे की, या आठवडा कसा जाईल हे देखील यावरच अवलंबून असते.
तुम्हाला ठीक वाटतंय आणि चाचणीचे आकडेही बहुतेक वेळा ठीकच येतील. तरीही ते करून घ्या. नंतर करण्यापेक्षा आताच ते करण्यामागचा हाच मुख्य उद्देश आहे.
